Khí hậu và xung đột ở Nam Á và Đông Nam Á

Một bài báo mới của Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI) nhấn mạnh những cách mà biến đổi khí hậu (BĐKH) có thể tác động đến xung đột ở các vùng Nam Á và Đông Nam Á.

Mtđt 17:03pm, 27/09/2018

Một bài báo mới được Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm công bố đã tập trung vào chủ đề chưa được nghiên cứu về tác động của BĐKH có thể ảnh hưởng đến bạo lực ở Nam Á và Đông Nam Á như thế nào. Với chủ đề “BĐKH và xung đột bạo lực: Bằng chứng thưa thớt ở Nam Á và Đông Nam Á”, bài báo nêu bật không nhiều công việc được thực hiện liên quan đến BĐKH và tác động của nó đối với an ninh ở các khu vực đông dân nhất trên hành tinh.

Trong vài năm qua, các mối liên hệ giữa tác động BĐKH và xung đột đã được đề cập đến trong các cuộc thảo luận. Một yếu tố then chốt chính là cuộc xung đột Syria. Tác động nghiêm trọng của hạn hán và thiếu nước do các mối đe dọa an ninh được nghiên cứu kỹ lưỡng ở Syria, và được gọi là “cuộc chiến tranh khí hậu đầu tiên”. Ngay từ năm 2014, Bộ Quốc phòng Mỹ đã nhấn mạnh tác động của BĐKH trong việc làm trầm trọng thêm các mối đe dọa an ninh.

Vùng dễ bị tổn thương

Mặc dù vậy, điều này dường như không được chú trọng ở Nam Á và Đông Nam Á, nơi có 2,5 tỷ người, chiếm một phần ba dân số toàn cầu. Theo báo cáo của SIPRI, hai khu vực này cũng dễ bị tác động của BĐKH, với bờ biển dài cũng như số lượng lớn người dân sống dọc trên biển dễ bị tổn thương. Nam Á cũng phụ thuộc rất nhiều vào gió mùa vì các khu vực rộng lớn phụ thuộc vào nông nghiệp có mưa. Sự thay đổi trong các mô hình mưa - thường dẫn đến lũ lụt và hạn hán - là kết quả chính của BĐKH ở Nam Á. Vùng này có hàng trăm triệu người kiếm sống phụ thuộc vào nông nghiệp và rất dễ bị tổn thương.

Cuộc xung đột Syria, thường được xem là cuộc chiến gây BĐKH đầu tiên, đã dẫn đến sự giám sát chặt chẽ hơn về mối quan hệ giữa BĐKH và xung đột. Ảnh: Chaoyue PAN / FLICKR.

Người điều khiển xung đột

Bài báo nêu bật 4 cách mà tác động của BĐKH có thể làm trầm trọng thêm xung đột bạo lực.

Biến đổi môi trường liên quan đến khí hậu ảnh hưởng đến xung đột bạo lực khi: (a) nó ảnh hưởng tiêu cực đến sinh kế của người dân; (b) nó ảnh hưởng đến những cân nhắc chiến thuật của các nhóm vũ trang trong các cuộc xung đột đang diễn ra; (c) giới tinh hoa khai thác các lỗ hổng và tài nguyên xã hội; và (d) nó làm người dân phải dời đi và di cư nhiều hơn trong bối cảnh những người này phụ thuộc vào tài nguyên thiên nhiên đặc biệt dễ bị tổn thương.

Mặc dù những vấn đề này hạn chế trong các vùng được nghiên cứu, bài báo cung cấp các ví dụ rất rõ ràng về cách các yếu tố này diễn ra.

Chẳng hạn như BĐKH và sự thay đổi về lượng mưa dẫn đến mức thu nhập giảm, dân số địa phương dễ bị thu hút vào hoạt động bất hợp pháp nếu không có phương tiện tạo thu nhập thay thế. Điều này đúng ở các vùng và các quốc gia.

Bài báo nêu rõ: “Ví dụ, ở một số vùng ven biển của Indonesia, cơ hội thu nhập giảm từ đánh bắt cá có liên quan đến sự gia tăng các hoạt động liên quan đến vi phạm bản quyền. Trong các trường hợp khác, chẳng hạn như ở một số khu vực bị ảnh hưởng bởi cuộc xung đột Naxalite ở Ấn Độ, sinh kế của người dân ngày càng khó khăn liên quan đến sự gia tăng xung đột dân sự đang diễn ra”.

Viết về những cân nhắc chiến thuật của các nhóm vũ trang thay đổi với BĐKH, bài báo cho rằng trong các đợt hạn hán trong các khu vực phụ thuộc vào nông nghiệp, các nhóm vũ trang có thể tăng cường sử dụng bạo lực chống lại người dân địa phương để đảm bảo an ninh lương thực của chính họ. Điều này đặc biệt đúng với khu vực nông thôn nếu cơ sở hạ tầng của chính phủ yếu, và các nhóm vũ trang đóng một vai trò lớn không cân xứng.

Trên thực tế, các phát hiện từ Ấn Độ cho thấy cả các nhóm nổi dậy và lực lượng chính phủ đều phát hiện sự tuyển mộ dễ dàng hơn trong thời gian hạn hán hoặc dự báo xảy ra hạn hán. Điều này có nghĩa là bạo lực có thể gia tăng ở cả lực lượng nhà nước và chống phá nhà nước.

Tuy nhiên, việc tuyển dụng này rất cụ thể đối với từng khu vực và dường như phụ thuộc trực tiếp vào sức mạnh kiểm soát nhà nước trong một khu vực, hoặc thiếu các tổ chức phi chính phủ khác có thể giúp người dân địa phương chống chọi với thiên tai. “Ví dụ, ở Pakistan, hỗ trợ cho Jamaat-ud-Dawa (JuD), một nhóm tuyên truyền cho đạo Hồi sau khi lũ lụt cực đoan ở tỉnh Sindh chỉ được tìm thấy ở những khu vực mà nhóm đã có thành trì hoặc nơi chính phủ hoặc các tổ chức phi chính phủ khác không có mặt - và JUD có thể cung cấp viện trợ và hỗ trợ thiên tai cho người dân địa phương”.

Điểm yếu thể chế cũng đóng một vai trò trong khía cạnh thứ ba của BĐKH và xung đột: khai thác ưu tú. Trong một số trường hợp, giới tinh hoa sử dụng “cơ hội” của thiên tai để nắm bắt viện trợ, hoặc nắm giữ đất đai mà mọi người phải bỏ trống do thiên tai. Ở Bangladesh, đặc biệt là “trong vùng đồng bằng Brahmaputra-Jamuna, các địa chủ nông thôn đã sử dụng quân đội tư nhân để ngăn chặn người dân sở hữu đất đai mà họ đã chiếm đóng trước đây”. Điều này chỉ có thể xảy ra nếu không có cơ chế sửa đổi, nếu quyền hạn của cơ quan nhà nước quá yếu, hoặc đã được các nhà ưu tú lựa chọn.

Yếu tố cuối cùng được bài báo nhắc đến là tác động của di cư do tác động của BĐKH. Điều này đặc biệt nổi trội ở Ấn Độ và Bangladesh, cũng như giữa hai nước. Tác động này, đặc biệt là với lũ lụt rửa trôi các hòn đảo sông đã trở thành một vấn đề lớn gây tranh cãi ở bang Assam của Ấn Độ, và có thể làm gia tăng căng thẳng.

Cần thêm nghiên cứu

Trong khi liệt kê ra các chi tiết và ví dụ này, các tác giả của SIPRI cho rằng không có đủ nghiên cứu để đưa ra kết luận rõ ràng. Họ cũng chỉ ra thực tế là trong khi việc điều khiển xung đột này diễn ra trên toàn thế giới, xung đột có thể được giải quyết hoặc trầm trọng hơn do từng yếu tố địa phương cụ thể. Nói cách khác, hoàn cảnh là yếu tố quan trọng. Nếu có thể sử dụng các chương trình thích ứng khí hậu thành công để tăng cường sự ổn định và thu nhập cho cộng đồng nông thôn thì những rủi ro này có thể được quản lý.

Tuy nhiên, theo báo cáo SIPRI, không có đủ nghiên cứu từ các nước Nam Á và Đông Nam Á để xác định rõ ràng những rủi ro, ít hơn nhiều những gì có thể được thực hiện để đảm bảo giải quyết tốt các xung đột. Khi tác động của BĐKH tăng lên ở khắp các vùng, việc thiếu nghiên cứu này không phải là điều mà các nước có thể bỏ qua.

Theo Báo TN-MT

Loading...
Bạn đang đọc bài viết Khí hậu và xung đột ở Nam Á và Đông Nam Á tại chuyên mục Biến đổi khí hậu. Thông tin phản ánh, liên hệ đường dây nóng : 0913 385 005 - 0917 681 188 Hoặc email: bandientu.mtdt@gmail.com
Tin mới nhất